Categories
Tarixi abidələr

Gələrsən Görərsən qalası

Yerli əhali bu qalaya Qız, gah da Qızlar qalası deyirlər.Qız “alınmazlıq” və “məğlubedilməzlik” anlamını ifadə edir.Bu qala barəsində məlumat verən yeganə mənbələr Kərim ağa Fatehin və Hacı Seyid Əbdülhəmid əfəndinin əsərləridir.

Həmin mənbə-lərdə bu qala “Qızlar”adı ilə deyil,”Gələrsən-Görərsən” adı ilə xatırlanır.Hadisələri diqqətlə izlədikdə “Gələrsən-Görərsən” adının Qızlar qalasına sonradan,daha doğrusu,1743-cü il hadisələri ilə əlaqədar olaraq verildiyi anlaşılır.

Şah Təhmasibin 1551- ci ildəki məlum hücumundan qorunmaq üçün şəkililərin həm Kişin özündə yerləşən Kiş qalasında,həm də ,Qızlar qalasında müdafiə olunduqlarını hər iki mənbə aydın şəkildə təsdiq etməkdədir.”Gələrsən-Görərsən” qalası Kiş kəndinin şimal-şərqində Kiş çayının qollarından biri olan Damarçın çayının sol sahilində Qaratəpə dağının üzərində yerləşir.

Qaratəpə dağının arxasında isə yüksək dağlar sıralanır.Qalanın belə bir yerdə salınmasının əsas məqsədi odur ki,qalaya öndən,arxadan və çay tərəfdən qaya sıldırım olduğuna görə hücum etmək mümkün deyil.

Qala ilə Kiş kəndi arasındakı ərazi Qala düzü də adlanır.Lev Tolstoyun “Hacı Murad” povestinin qəhrəmanlarının başına gələn hadisələr bu qalada cərəyan edir.Mənbələr göstərir ki,Şəki xanı Dərviş Məhəmməd xan 1551-ci ildə qalada müdafiə olunmuş və Kiş qalası alındığı zaman qaçmağa cəhd etmiş və şahın adamları tərəfindən qətlə yetirilmişdir.

Yenə həmin mənbələr 1743-cü ildə Nadir şahın Şəkiyə hücumu ilə əlaqədar qalanın adını çəkir.1743-cü ildə Hacı Çələbi xan Şəkini müstəqil xanlığa çevirdi.Yenidən Şəki şah ordusu ilə qarşılaşmalı oldu.Nadirşahın qoşunları qalanı fasilələrlə mühasirədə saxlayır.

Mühasirədə yaşamaq Şəkililər üçün çətin olsa da uzun müddət düşmənlə mübarizə aparmış,onlara sərt müqavimət göstərmişlər.”Gələrsən-Görərsən” adı da bu hadisələrlə bağlıdır.Belə rəvayət edirlər ki,üzbəüz duran qoşunlar uzaqdan-uzağa,qışqıra-qışqıra danışa bilirlərmiş.

Bir dəfə Nadir şah özü danışığa girir və soruşur:“O necə qaladır ki onu almaaq olmur?” Ona cavab verirlər:”Gələrsən-Görərsən”.Elə o vaxtdan qala belə adlanır.Hal-hazırda qala dağılmış vəziyyətdədir və ciddi təmir işlərinin aparılması lazımdır.

Qalanın müxtəlif hissələri dağılmış vəziyyətdə,bir-birinə yaxın ərazilərdə yerləşir.Hal-hazırda qalaya ekskursiyalar təşkil olunur və turistlərə açıq şəkildə bura daxil olmağa icazə verilir.